banner30

banner62

22.05.2021, 23:04 38

Uluslararası Deprem Çalıştayının Ardından

Hatırlarsanız yaklaşık 7 ay önce, 30 Ekim 2020 tarihinde saat 14.51’de, İzmir merkezinden 70 km uzaklıktaki Samos Fayı kırılmış ve Samos Adası kıyılarından yayılan sismik dalgalar Bayraklı ilçesine ulaştıklarında 17 binanın yıkılmasına 117 insanımızın can vermesine, yüzlerce yaralıya ve binlerce binanın hasar görmesine neden olmuştu. Bu depremden 10 dakika sonra da kıyılarımıza ulaşan tsunami dalgaları Özdere-Gümüldür-Seferihisar ve Çeşme arasında kalan kıyı şeridimizde önemli maddi hasarlar oluşturmuş ve bir kişinin aramızdan ayrılmasına neden olmuştu. Bu beklenmedik durum halk arasında ciddi anlamda paniğe neden olmuş, bir o kadar da konuyla ilgili bilim insanlarını şaşırtmıştı. Çünkü normal koşullarda bu kadar uzakta olan bir kırılmadan yayılan sismik dalgaların Samos’dan başlayıp Gümüldür, Menderes, Gaziemir, Buca ve Altındağ ilçelerinden geçerek Bayraklı’daki binaları yıkması normal bir durum değildi. Ne oldu da böyle oldu? İzmir ilinde kırılması beklenen en az 17 fay varken, neden bu Samos Fayı kırıldı? İzmir çevresindeki Ege Denizi içinde kırılmayı bekleyen başka faylar var mıydı? Ya da bu faylardan hangisi kırılırsa İzmir kıyılarını tsunami dalgaları basabilir?

Bu sorulara yanıt bulmanın tek yolu, Ege bölgesinde deprem araştırmaları yapan bilim insanlarını bir araya toplamak ve son ürettikleri bilimsel çalışmalarını sunmalarını sağlamaktı. Aslında bununla ilgili ilk adım, depremden hemen sonra, bizim Deprem Araştırma ve uygulama Merkezi (DAUM) olarak Dokuz Eylül Üniversitesi Rektörlük Senato Salonunda yaptığımız basın açıklaması sırasında atıldı. Rektörümüz Sayın Prof. Dr. Nükhet HOTAR, Tubitak Başkanı Sayın Prof.Dr. Hasan MANDAL ve Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Öğretim Üyesi Sayın Prof.Dr. Orhan TATAR gibi bilim insanlarının hazır bulunduğu toplantıda, İzmir’de bir deprem çalıştayı yapılması gerektiği konusunda hemfikir olduk. Çalıştayın öncelikle yüz yüze yapılması yönünde karar alındı ve bu doğrultuda Orhan hocamızla birlikte çalışmalara başladık.

İlerleyen süreçte Ege Denizi’ne kıyısı olan ülkelerdeki bilim insanlarının da böyle bir çalıştayda yer almasının uygun olacağını düşünerek, Yunanistan ve İtalya’daki bilim insanlarıyla bağlantıya geçildi. Bu arada tsunami konusunda dünyada en çok söz sahibi olan Japon bilim insanlarının da çalıştayımıza katkı koymaları istendi. Çalıştayımıza "International Workshop on Active Tectonics and Seismicity of the Aegean Region with Special Emphasis on the Samos Earthquake struck on 30 October 2020" (ASASE2021) adını verdik. Sonuçta başta Türkiye’den olmak üzere, Yunanistan, İtalya, Almanya, İsviçre, Japonya ve Amerika’dan bilim insanlarının sunum yapacağı uluslararası bir deprem çalıştayını, TUBİTAK kurumumuzun sağladığı desteklerle, zoom ve youtube kanalı üzerinden 20-21 Mayıs 2021 tarihlerinde gerçekleştik.

Çok sayıda katılımcının online izlediği ve 35 adet sunumun yapıldığı çalıştaydan, sadece İzmir için değil, Ege bölgesine kıyısı olan tüm kentler için çok önemli sonuçlar çıktı. Bunlardan en önemlilerini kısaca açıklayayım:

Bir defa, karada/denizaltındaki bir fay kırıldığında, denize kıyısı olan kentleri 3 tehlike bekliyor. Birincisi sismik dalgaların yarattığı titreşimin şiddeti, ikincisi tsunami dalgası yüksekliği ve hızı, üçüncüsü depremin sismik kaynağını oluşturan fayın karada olması durumunda oluşacak yüzey faylanması.

DAUM ekibi tarafından yapılan sunuma göre, Bayraklı zemininin son 50-60 metresi, doğrusal olmayan bir zemin davranışı gösterek, gelen deprem dalgasını en az 2 kat büyütmüş, bu nedenle özellikle yapım yılı 1999 öncesine ait olan zayıf binalar yıkılmış veya hasar görmüş. Bu da alana özgü jeolojik etütler yapılma koşulunun ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Yanı yapılaşma öncesinde oturacağınız zemini tanıyacaksınız. Jeolojik-jeoteknik ve zemin etütleriyle zeminin deprem sırasındaki davranışını önceden bileceksiniz. Buna göre, gerekiyorsa zemini iyileştireceksiniz. Ondan sonra üzerine bina inşaa edeceksiniz.

Eğer yakın gelecekte deprem üretmesi beklenen fay karada ise, ve siz faya yakın bir yerde bina yapma durumunda iseniz, yüzey faylanması etkisinden kurtulmak için “FAY SAKINIM BANDI” dışında kalacak şekilde bir yerleşim planı uygulamalısınız.

Bir diğer sonuç, Kuşadası Körfezi ile İzmir Körfezi içinde deniz tabanına kadar gelmiş olan çok sayıda diri fayın varlığının keşfedilmiş olması. Yani Samos Adası’ndan Gümüldür’e kadar olan denizin altında hem Gümüldür Fayı ile ve hem de Samos Fayı ile bağlantılı faylar harıtalanmış. Buna göre Samos Fayı’nın kırılmış olması bu fayların tetiklenme olasılığını arttırıyor.

Çalıştayda sunulan deniz jeolojisi ve jeofizği çalışmalarına göre, kuzeyde Gaziemir’den güneyde Doğanbey Burnu’na kadar uzandığı bilinen Tuzla Fayı, güneye doğru deniz altında da en az 15 km daha devam ediyor. Bu da Tuzla Fayı’nın üreteceği depremin büyüklüğünü arttırıyor. Çünkü fay ne kadar uzun ise, üreteceği deprem büyüklüğü de o kadar yüksek oluyor.

İzmir ilinin kara kısmında kalan faylarla ilgili bilgiler ise, benim ekibin sunumundan geldi. Buna göre, basından sürekli isimlerini duyduğunuz İzmir Fayı, Gülbahçe Fayı, Tuzla Fayı, Seferihisar fayı ve Yağcılar Fayı’nın ortalama deprem tekrarlama aralıkları 2000 yıl ile 4000 yıl arasında değişiyor. Kırılma zamanı en çok yaklaşan fay ise, Tuzla ve Seferihisar fayı. İzmir Fayı’nın tekrar kırılması için ise, zamanimiz var.

Diğer önemli konu ise, tsunami modelleme çalışmalarıyla ilgili gelinen teknolojik gelişmeler. Eğer fayın denizaltındaki yerini ve derine doğru olan geometrisini çok iyi bilebilirsek, fayın bulunduğu yerden karaya kadar olan deniz tabanı batimetrisini de hassas bir şekilde çıkartabilirsek, deprem olmadan önce tsunamiyi modelle şansımız olur. Modellemesini yaptığımız fay deprem ürettiğinde, Tsunami Erken Uyarı Sistemi devreye girerek kıyıda yaşayan insanların telefonlarına bilgi gelecek ve bireyin tsunami dalgasına yakalanmayacak şekilde karaya doğru yönlendirilmesi sağlanacak. Böylece tsunami dalgaları karayı bastığında kimse ölmeyecek.

Daha birçok sonuç var bu çalıştaydan çıkan. İlgilenenler için adres: https://www.youtube.com/watch?v=ksmMfZx5n4M

Yorumlar (2)
Kemal Gökçay Yenigün 3 hafta önce
Kutluyorum.
Hakkı Batur Demiray 3 hafta önce
Paylaşımınız için teşekkürler
20°
parçalı bulutlu
banner29