24.05.2019, 13:10 385

İzmir'e kalkınmada lider kent rolü

Çocukluğum, tarla, bağ, bahçe ve tek katlı evlerin, tek tük apartmanların arasında geçti, 1960’lı yıllar… O tarlalarda her şey yetişirdi, domates, karpuz, patlıcan, biber, enginar ve daha pek çok ürün… Narenciye de ise ağaçlar dalları taşıyamıyordu; portakal, mandalin, turunç… Erik ve nar ağaçlarının ise ucu bucağı görünmüyordu.

Sözünü ettiğim yer Karşıyaka

Bugün İzmir’in kentsel açıdan en gelişmiş, en bağımsız kentlerinden biri, koca bir şehir…

Çocuklarıma, benim yaşadığım o günleri anlattığımda masal gibi geliyor. Çünkü anlattığım tarlaları ne yere ne de göğe koyabiliyorlar. “Olur mu baba, ‘Bahriye Üçok Bulvarı’, ‘Girne Caddesi’ bağ bahçeydi diyorsun. Hiç aklım almıyor” diyor sonra da “Sen şaka yapıyorsun, bize başka yerleri örnek gösteriyorsun” diye de akıllarınca dalga geçiyorlar…

İşin en acı tarafı, o günleri anlatan fotoğraf da çok az… Aslında yok gibi. Günümüzde yaşadığımız her saniyeyi selfie yaptığımızı düşünürsek, o günler öksüz kalır.

Evet, Karşıyaka’nın yarısı bağ bahçeydi, sadece İzmir’e değil, Türkiye’nin dört bir yanına da ürün gidiyordu Karşıyaka’dan…

Örneğin Yamanlar domatesi gibi lezzetlisi yoktu, elma gibi yerdik, bir-iki… Şimdi iki dilim alıyorsun domatesten ne tat ver ne de nefaset…

***

Sadece Karşıyaka mı?

Üzümleriyle Buca, marulu ve şeftalisiyle Balçova, lahana, karnabaharıyla Bornova ünlenmişti. Bunlar merkez ilçeler… Ya, Kemalpaşa, Seferihisar, Tire, Ödemiş…

Sözün özü İzmir bereketli, verimli topraklar üzerine kurulmuş bir şehirdi, kendi kendine yetiyordu. Bundan hem kent insanı yararlanıyordu, hem de Anadolu…

Tarım İzmir’in yüz akıydı. Türkiye’nin batısında yer alan ve iklim bakımından en ideal konumda bulunan İzmir, o yıllarda sağlıklı kentleşiyordu.

İhracat zenginiydi… Türkiye’nin üçüncü büyük kentiydi.

Ancak 70’li yılların ortalarında yerel yöneticilerin de politik etkisiyle Doğu’dan şiddetli göç almaya başladı. Çok kısa sürede gecekondular, kentin en kritik noktalarında yayılmaya başladı, pıtrak gibi çoğaldı. Ne düzen kaldı, ne de kent bilinci…

Gecekondu mafyası, ortada cirit atıyordu. Bağlar, bahçeler, sulak alanlar yağmalandı, göç edenlere tarlalar kaçak satıldı. Ne bereket kaldı toprakta ne de verim…

Eşsiz lezzetteki Yamanlar domatesi tarihe gömüldü, ağaçları bir bir kesilen erikler ‘altın’dan kıymetli oldu.

***

O yıllarda bu kaçak yapılaşmaya göz yumanlar, kentin altını oydu. Kontrol edilemez biçimde büyüyen kentleşme,  kentin temiz ve yeşil görüntüsünü, beton yığınına çevirdi.

İzmir’deki gerileme işte böyle başladı. Kentin tarımsal zenginliği mafyaya yenik düşünce, ekonomik anlamda da havlu attı İzmir…

Giderek büyüyen sanayisi birden durdu, çarklar dönmemeye başladı.

En büyük zararı da “gelişmiş kent” imajından gördü. TBMM’de, toplanan vergilerin kentlere dağılımı sırasında o güne kadar eşit pay alan İzmir, bir süre sonra “İzmir gelişmiş kent, ona bu kadar para yeter, çoğunu diğer illere dağıtalım” davranışlarına maruz kaldı. İzmir kimi zaman Ankara’da gönderdiği kazançlardan ancak yarısına yakınını almaya başladı. Niyet belliydi:

“İzmir artık gelişmiş kent, biraz da diğerleri gelişsin.”

Böyle denile denile İzmir, “lider kent” kimliğinin yapması gereken refleksi bir tarafa bıraktı, hazırcılığa yöneldi.

Çünkü bereketli toprakları beton yığını olmuş, sanayisi geride kalmış, birlikte büyüdüğü limanı fakirleşmişti.

O liman ki, 17. Yüzyıl’dan bu yana önce Osmanlı’nın sonra da Türkiye Cumhuriyeti’nin gelişmesinde öncü rolünü üstlenmişti.

Türkiye’nin dünyaya açılan kapısıydı, övünç madalyasıydı. Ekonominin can damarıydı. Şimdi esamesi okunmuyor.

***

Sonuç olarak, İzmir çok yara aldı, bu dalgalı denizde başını dik tutmaya çalıştı, Türkiye’de birçok kentin gerisinde kaldı ama umudunu yitirmedi.

Çünkü bu mücadele onda “toplumsal bilinci” geliştirdi. Öncelikle politik baskılara boyun eğmedi, kendi koyduğu kurallara uydu, kent kimliğinin dışına çıkmadı, insanını da çıkartmadı.

Birçok kent, rüzgara karşı savrulup kendi çıkarını ortaya koyarken İzmir, “önce demokrasi, önce adalet” dedi. Kendi bilincine uymayan hiçbir görüşü önemsemedi, benliğine almadı.

İzmir şimdi bu tutarlı politikanın semeresini göreceğini günleri yaşıyor.

‘Bu kanıya nereden vardın arkadaş’ derseniz, tarım politikalarından yanıtını verebilirim. Belki bu süreç çok uzun ama “Gelişmiş kentleşmede tarımın rolünü” kavramış bir şehir, Türkiye’nin geleceğinde de kalkınmada liderlik rolünü üstlenebilir.

İzmir Büyükşehir Belediyesi eski Başkanı Aziz Kocaoğlu’nun Ödemiş’te, Tire’de, Bayındır’da, Kemalpaşa’da başlattığı tarımda kooperatifleşme modeli, Türkiye’deki tarımsal kalkınmayı da tetikleyebilir.

İzmir’in yeni başkanı Tunç Soyer’in de Kocaoğlu’nun izinden gitmesi, beni bu konuda umutlandırıyor. Soyer’in artısı, bu modeli Seferihisar’da iki dönem başkanlığı boyunca uygulaması ve asla taviz vermemesi…

Önceki gün okudum, Soyer’in kendisine en az oyun çıktığı Kiraz’ın Dokuzlar köyünü ziyareti ve burada tarımsal atak başlatması, arıcılığı desteklemesi, önemli bir adımdır.

Bu adımların diğerini takip edeceğinden hiç kuşkum yok. Zira Soyer, geçmişin lider İzmir’ini ülke çapında yeniden benimsetip, dünyaya anlatabilir.

Bu vizyon ve kararlılık Tunç Soyer'de var.

O yüzden İzmir’in geleceğinden umutsuz değilim. Belki zor ve uzun bir yolculuk bu ama İzmir mutlaka bundan yüz akıyla çıkacaktır.

Çünkü İzmir’in liderliğinin kökü sağlamdır. Gelip geçici bir heves değil…

Yorumlar (0)
26°
açık
Namaz Vakti 03 Temmuz 2020
İmsak 03:56
Güneş 05:45
Öğle 13:21
İkindi 17:15
Akşam 20:46
Yatsı 22:27
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 29 60
2. Trabzonspor 29 58
3. Sivasspor 29 53
4. Galatasaray 29 52
5. Beşiktaş 29 50
6. Fenerbahçe 29 46
7. Alanyaspor 29 45
8. Göztepe 29 38
9. Antalyaspor 29 37
10. Gaziantep FK 29 35
11. Kasımpaşa 29 35
12. Denizlispor 29 32
13. Gençlerbirliği 29 31
14. Çaykur Rizespor 29 29
15. Malatyaspor 29 28
16. Kayserispor 29 28
17. Konyaspor 29 27
18. Ankaragücü 29 25
Takımlar O P
1. Hatayspor 31 57
2. Adana Demirspor 31 54
3. Erzurum BB 31 53
4. Bursaspor 31 52
5. Akhisar Bld.Spor 31 51
6. Fatih Karagümrük 31 50
7. Altay 31 50
8. Ümraniye 31 44
9. Keçiörengücü 31 44
10. Giresunspor 31 44
11. Menemen Belediyespor 31 39
12. Balıkesirspor 31 35
13. İstanbulspor 31 34
14. Altınordu 31 33
15. Boluspor 31 30
16. Osmanlıspor 31 24
17. Adanaspor 31 21
18. Eskişehirspor 31 12
Takımlar O P
1. Liverpool 32 86
2. Man City 32 66
3. Leicester City 32 55
4. Chelsea 32 54
5. M. United 32 52
6. Wolverhampton 32 52
7. Sheffield United 32 47
8. Arsenal 32 46
9. Tottenham 32 45
10. Burnley 32 45
11. Everton 32 44
12. Crystal Palace 32 42
13. Newcastle 32 42
14. Southampton 32 40
15. Brighton 32 33
16. West Ham 32 30
17. Watford 32 28
18. Aston Villa 32 27
19. Bournemouth 32 27
20. Norwich City 32 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 33 74
2. Barcelona 33 70
3. Atletico Madrid 33 59
4. Sevilla 33 57
5. Villarreal 33 54
6. Getafe 33 52
7. Real Sociedad 33 50
8. Athletic Bilbao 33 48
9. Granada 33 46
10. Valencia 33 46
11. Osasuna 33 44
12. Levante 33 42
13. Real Betis 33 37
14. Real Valladolid 33 36
15. Deportivo Alaves 33 35
16. Eibar 33 35
17. Celta de Vigo 33 34
18. Mallorca 33 29
19. Leganés 33 25
20. Espanyol 33 24
banner29